Wat is een yurt?


Familie aan yurt

De Yurt (wat simpelweg ‘huis’ in turkse talenfamilies betekent) is afkomstig uit Centraal-Azië. Het is een ronde houten constructie bestaande uit talrijke houten stokken (oorspronkelijk is dit vaak wilg) die op een geniale manier samengehouden worden en aldus een ronde ruimte met een koepelvormig dak vormen. Het is het traditionele huis van alle nomadische volkeren van de Centraal-Aziatische steppes omdat het als woning heel makkelijk verplaatst kan worden. In relatie tot de ruimte die het creëert is er zeer weinig materiaal nodig en dus is het geheel gemakkelijk te transporteren. Desondanks is een yurt bestand tegen alle extreme weersomstandigheden. Niet voor niets dat het millennia heeft overleeft op de soms onherbergzame steppes.

De houten constructie bestaat uit ruwweg vier componenten: de cirkelvormige muur opgemaakt uit een of meer delen van ruitvormige tralies, een deurkader, de dakribben en een cirkelvormige kroon die door de ribben omhoog gehouden worden, welke op hun beurt aan de ‘hoorns’ van de muurtralies vastgeknoopt zitten. Het geheel word bij elkaar gehouden door een spanningsband die rondom de omtrek van de muur en de basis van de dakribben van de ene kant van het deurkader tot de andere kant is gespannen. Op geen enkele plek echter is er veel spanning in de constructie. Doordat het geheel rond is word de spanning verdeeld over elk punt van de cirkel. De ribben zitten bovenaan vast in de kroon en oefenen daar een druk op uit, maar ook hier wordt die verdeeld over de hele cirkelomtrek en is die dus op geen enkel punt hoog. Dit spel van spanning en druk is wat de yurt zo robust maakt en geeft het als ontwerp haar pracht.

Opbouwen van een yurtIn het verleden werd de yurt uitsluitend bedekt met een zeer dikke laag wol vilt dat zowel isolerend als waterdicht is. Heden ten dage bedekt men de vilt met een katoenen canvas zeil dat precies op maat gemaakt is zodat het precies om het houten gebinte past. In Dzjengis Khan's rijk (het grootste dat ooit heeft bestaan) leefden de meeste mensen in yurten. Hijzelf had verschillende yurten die op ossenwagens verplaatst werden en hem overal onderdak boden op zijn veroveringstochten. Vandaag de dag is het nog steeds voor vele mensen van Turkije tot Mongolië de traditionele woning, alhoewel velen een meer sedentair yurt bestaan leven. Sinds enkele decennia is de belangstelling in yurten ook bij ons sterk toegenomen en zijn er meer en meer mensen die ook gebruik maken van dit sort ruimte: als woonst, maar misschien nog meer als zomerhuis, atelier, studio, tentoonstellings- of opvoeringsruimte, feestruimte, etc. Talrijke mensen hier in Europa hebben zich als yurtbouwers gevestigd vooral in Groot-Brittanië, waar ikzelf ook het vak heb geleerd door te werken met Hall Gwynne-Jones van Turkoman Gers, een van de langst gevestigde yurt bouwers in Europa.